Magavana watishia kufunga kaunti ndani ya siku 14

Mzozo mkali wa kifedha kati ya magavana 47 na serikali ya kitaifa, inayoongozwa na Rais William Ruto, umefikia pabaya, huku wakuu wa kaunti wakitishia kulemaza huduma ndani ya wiki mbili.

Baraza la Magavana (CoG) limeishutumu Hazina ya Kitaifa kwa kubadilisha fedha muhimu za maendeleo na kuchelewesha utoaji wa hisa za mapato zilizoidhinishwa kisheria, na hivyo kusukuma mfumo wa ugatuzi ukingoni.

Katika mkutano usio wa kawaida uliofanyika Ijumaa, Machi 21, 2025, CoG, ikiongozwa na Gavana wa Nyeri Mutahi Kahiga, ilitoa kauli kali, ikitaka kurejeshwa mara moja kwa pesa zilizoelekezwa kinyume na sheria na kutolewa haraka kwa mapato ambayo hayajalipwa.

Malalamiko ya magavana yanahusu kupitishwa kwa Mswada wa Ziada wa Ugavi wa Serikali za Kaunti 2025 hivi majuzi, ambao wanadai umesababisha kutoroshwa kiholela kwa mabilioni ya shilingi za Kenya zilizotengewa miradi muhimu ya kaunti.

"Baraza la Magavana linaonyesha wasiwasi wake mkubwa na kulaani bila shaka utoroshwaji holela wa ruzuku za masharti za washirika wa maendeleo kutokana na serikali za kaunti," Gavana Kahiga alisema katika mkutano na wanahabari.

"Kitendo hiki cha wazi ni jaribio lingine la kulemaza utoaji wa huduma katika serikali 47 za kaunti - dharau kwa ajenda ya ugatuzi kama ilivyoainishwa katika katiba ya Kenya 2010," aliongeza.

Magavana hao wanadai kuwa hatua za hazina hiyo zitasababisha hasara ya ufadhili wa Sh38.4 bilioni. Kati ya kiasi hiki, Ksh24 bilioni zinawakilisha ruzuku za masharti kutoka kwa wafadhili wa kimataifa, zinazokusudiwa kusaidia miradi muhimu ya kaunti katika huduma za afya, kilimo, maji, barabara na maendeleo ya miundombinu.

Nyongeza ya Ksh13 bilioni, iliyotengwa na serikali ya kitaifa kwa miradi ya pamoja kama vile bustani za viwanda, pia iko hatarini.

"Kutokana na makato haya, serikali za kaunti zitapoteza kiasi kikubwa cha Ksh38.4 bilioni za mgao wa ziada ambapo Sh24 bilioni ni ruzuku ya masharti kutoka kwa wafadhili kusaidia miradi muhimu ya kaunti katika huduma za afya, kilimo, uvuvi, maji, barabara, uboreshaji wa makazi duni na maendeleo ya miundombinu."

CoG inadai kuwa kupunguzwa huku si matukio ya pekee, bali ni sehemu ya muundo wa upunguzaji wa kimakusudi wa mgao sawa wa mapato unaotengewa kaunti, unaohalalishwa na serikali ya kitaifa kwa kisingizio cha upungufu wa mapato.

Kwa kushangaza, magavana wanabainisha, serikali ya kitaifa imeongeza matumizi yake kwa Ksh114 bilioni katika sheria ya matumizi ya ziada ya 2025 iliyopitishwa hivi majuzi.

"Hatua hii ya hivi punde si tukio la pekee bali ni mwendelezo wa upunguzaji wa kimakusudi na usio na msingi wa mgao sawa wa mapato kwa kisingizio cha upungufu wa mapato.

"Kinyume chake, serikali ya kitaifa imeongeza matumizi yake kwa angalau Ksh114 bilioni katika sheria iliyopitishwa hivi majuzi ya matumizi ya ziada ya 2025," COG ilisema. Magavana hao pia wanasisitiza kuwa matamshi ya Hazina ya Kitaifa kuhusu kaunti kukosa uwezo wa kuchukua mgao wa ziada ni ya uwongo.

"Madai haya ya uwongo yanaonyesha jinsi serikali ya kitaifa inavyoshughulikia ajenda ya ugatuzi bila mpangilio. Ikumbukwe kwamba kaunti tayari zilikuwa zimejitolea kufadhili miradi inayoendelea," Gavana Kahiga alisema.

CoG inashutumu serikali ya kitaifa kwa mkakati wa kimakusudi kuhujumu ugatuzi. “Inazidi kudhihirika kuwa upunguzaji huu wa kimfumo wa bajeti unalenga kulemaza serikali za kaunti, kuzuia utoaji wa huduma bora na hatimaye kudhalilisha na kuua mfumo wa ugatuzi wa serikali.

"Kwa kufadhili serikali za kaunti kimakusudi, serikali ya kitaifa inazua mzozo ili tu kugeuka na kuweka kaunti papo hapo kwa kushindwa kutoa huduma muhimu. Huu ni mpango uliopangwa vyema unaolenga kutatiza ugatuzi na kurudisha nyuma mafanikio yaliyopatikana katika muongo mmoja uliopita."

Magavana hao wametoa makataa ya siku 14, wakitaka kurejeshwa mara moja kwa fedha zote zilizoelekezwa kinyume.

Pia wanasisitiza kuwa Hazina ya Kitaifa itoe sehemu sawa ya mapato, ambayo wanasema ni malimbikizo ya miezi mitatu. Kukosa kufuata, wanaonya, kutasababisha kuzima kabisa kwa huduma za kaunti.

“Kuhusu hili, baraza la magavana linataka kurejeshwa mara moja kwa pesa zote zilizoelekezwa kwa serikali za kaunti ili kuhakikisha utoaji wa huduma bila kukatizwa, ikishindikana ambapo serikali za kaunti zitafunga huduma zake katika muda wa siku 14 zijazo.

Zaidi ya hayo, tunadai kwamba Hazina ya Kitaifa iachilie mara moja hisa sawa ya kaunti ambayo ni malimbikizo ya miezi mitatu."