Serikali Yakiri Haiwezi Tena Kugharamia 'Elimu Bila Malipo' kwa Ukamilifu

Nairobi, Kenya, Julai 25, 2025 – Serikali ya Kenya imekiri rasmi kuwa haiwezi tena kufadhili kikamilifu mpango wa elimu bila malipo katika shule za msingi na sekondari za umma, hatua inayotarajiwa kuwaongezea mzigo wa kifedha wazazi kote nchini.

Serikali Yajitetea: Mzigo wa Kifedha Umekuwa Mzito

Waziri wa Fedha, John Mbadi, alieleza mbele ya Kamati ya Bunge kuhusu Elimu kwamba serikali haiwezi tena kumudu kiwango kamili cha ufadhili wa Sh22,000 kwa kila mwanafunzi wa sekondari, na badala yake inaweza kutoa Sh16,600 pekee.

"Ukiangalia bajeti yote ya mwaka na uigawanye kwa idadi ya wanafunzi, utaona kwamba badala ya Sh22,000, tunatoa takribani Sh16,000. Tumeweka mfumo wa utoaji wa asilimia 50, 30, kisha 20. Je, hiyo inatosha? Hapana," alisema Mbadi.

Wabunge Watoa Lawama Kali

Wabunge walionyesha wasiwasi mkubwa, wakitaka maelezo ya kina kuhusu hali hiyo pamoja na sakata la shule hewa ambalo limeitikisa sekta ya elimu kwa muda sasa.

"Shule hewa zimepokea fedha ambazo kamati hii haijawahi kuidhinisha," alisema Mbunge wa Luanda, Dick Maungu.

"Tunahitaji majibu ya kina kuhusu shule hewa. Tunazo hofu kubwa kuhusu yale yaliyowasilishwa," aliongeza Mary Emasse wa Teso Kusini.

"Mna wakurugenzi katika wizara – shule hewa zinawezaje kupokea pesa kirahisi hivi?" alihoji Julius Taitumu wa Igembe Kaskazini.

Waziri wa Elimu Akiri Uzembe

Waziri wa Elimu, Migos Ogamba, hakukanusha uwepo wa tatizo hilo, akisema:

"Kama fedha zilipelekwa kwa shule ambazo hazipo, hiyo ni kosa la jinai. Hakuna wa kutetea hilo. Likithibitishwa, tutalipeleka suala hili kwa DCI."

Mfumo wa KEMIS Watikiswa na Wanafunzi Kutosajiliwa

Kamati hiyo pia ilihoji ufanisi wa Mfumo mpya wa Kusimamia Taarifa za Elimu (KEMIS), ikieleza kuwa wanafunzi wengi hawajasajiliwa, hivyo kukosa mgao wa fedha.

"Wanafunzi wengi hawapati fedha za capitation kulingana na idadi halisi ya usajili. TVETs pekee zinakumbwa na deni la Sh12.5 bilioni," alisema Mbunge wa Baringo Kaskazini, Joseph Makilap.

CS Ogamba alisema: "Wizara inakiboresha mfumo huu ili kuhakikisha uwiano na ufanisi."

Walimu wa Muda Kuajiriwa Huku Gharama Zikipanda

Huku hali ya ufadhili ikiwa tete na mzigo wa ada ukionekana kuhamishiwa kwa wazazi, Wizara ya Elimu imetangaza kuwa ina mpango wa kuwaajiri walimu wa muda wapatao 24,000 katika mwaka huu wa kifedha.

Muhtasari

Serikali ya Kenya yakiri haiwezi tena kufadhili elimu bila malipo kikamilifu, ikikata mgao wa fedha kwa shule. Waziri John Mbadi asema mzigo wa kifedha ni mkubwa mno, huku sakata ya shule hewa na mapungufu ya KEMIS yakizua hofu mpya.